CONTOS DE CREGOS (Terra de Viana do Bolo)

CONTOS DE CREGOS (Terra de Viana do Bolo)

Os contos de ciegos teñen, seguramente, un orixe mui lonxano: deben de seré daqueles tempos en que os cregos, folgados e ben man-tidos, axuntábanse pra confesar cando chegaba o preceuto pascual, nos funerais. nos cabos de ano, ñas festas patronais; e despois dun bon xantar daban solta ó seu inxenio referindo cousas que He acon­tecían no desempeño do seu cárrego, no desenrolo da vida. Por outra banda, tamén o pobo xurdía os seus contos. A todo esto temos que engadir que as térras de Viana do Bolo son a porta de Castela, íó-rono moito máis denantes da guerra civil de mil novecentos trinte-seis; tempos nos que o tráfego da xente, a pe (amolanchís, quinca-Ueiros, seitureiros, etc.), ou a cabalo (tratantes, peneireiros, cacha-rreiros...) iba deixando, polas térras vianesas, a sua cultura, sobor todo a literatura, tan abondosa na bisbarra; habendo conteiros tan famosos coma a tía Vitoria de Bembibre, a tía Cecilia de Carracedo da Serra, o Requinto de Quíntela do Pando, que sabían centos de contos e dudas de romances cada ún.
A xente que conta istes contos de crego non o fai co ánimo de alpurnar, de aldraxar a ninguén; senón pra pasa-lo tempo, pra alau-dar o inxenio de tal ou cual cura as máis das veces. Nin teñen que ver co anticlericalismo de ningún tempo, nin co espíritu revolucio­nario que xurdíu nalgunhas ocasións.
1, O CURA I OS MERLOS '
Un rapa foise a confesar no tempo dos niños, i o cura, que era un paxaragueiro dos diaños, pedricoulle muto de que non se podían
' En "Contos Populares de Lugo" ven o contó núm, 163 co tldo O pequeño que sabía áunha niñada, muí semellante ó i'ecolltdo en térras de Viana.

coller os paxariños pequeños e que taraén era pecado desfacer os
niños, e díxolle:
__Se cuadra, tu sabes por ahí de algún niño e teis pensado coller
os paxariños, verdai?
—Sí, señor; sei de un niño de unha raerla con paxariños xa.
—Pois, mira; non lie collas os paxariños, probiños! É a mesmo que se viñeran á tua casa e te levaran a ti. Tu pensa na pena que terian os teus pais; canto chorarían...! Onde é?... Onde é?
—El é onde o castiñeiro que hai onde á fonte; xa os paxariños están cuáxique vestidos de a feito.
—Boeno, boeno, pois tu non os collas que xa Dios cho pagará. E por ser tan bon nin che vou botar penitencia.
O rapaz pasaba por onde o niño da merla, miraba a ver como iban os paxariños e dábanlle tentaciois de collelos; pero lembrábase do que o cura lie dixera i estonces detíñase e conformábase con mi-rarlle. Outras veces escondíase entre unhas xestas que había ali preto i entretíñase en ver como a merla Ue levaba o ceballo ós fi-lliños.
TJn día que estaba escondido entre as xestas que dixemos, víu vir o cura despaciño, despaciño, espleitando se alguén o vía, i o che-gar ó castiñeiro arrefucíu a sotaina arruñou hastra o niño, colleu os páxaros e marchou cueles pra casa.
O rapaz quedou coma se vira visiois, pero non lie dixo nada a naide.
Pasaron uts cantos anos i o rapaz volveuse zagalote. Chegou o preceuto e foise a confesar. Dixo todos cantos pecados He parecía que tina e cando rematara, perguntoulle o cura:
—E de rapazas non teis nada que confesar? O mozote respon-deulle, atartañando:
—Eu... Señor Cura. Eu...
—Non che día vergonza, ho! Vaia, vamos a ver; dixéchelle algo por ahí a unha rapaza?
—Eu... Señor Cura. Eu...
—Vaia, coiro... Di de unha vez. Pensa que pra quedar ben con­fesado teis que decir todo-Ios pecados sin engaño ni mentira.
—Eu a verdai, Señor Abade...
—Di, di; fala, non che día vergonza.
—Eu unha vez... É que me dá muta vergoña. É que ficen unha

—Ah!... Ficeche algo cunha rapaza, verdai?
—Ficen, sí, señor.
—E quén é?; quén é?
—Quén é!... Osté pensa que é a canta dos merlos do outro ano?

2. A VISITA DO BISPO
Unha vez anunciou o bispo que iba a confirmar os meninos e rapaces dun lugar. O cura andaba todo afanado en proparar a casa o millor que podía, botando conta en todas as cousas que lie podían facer ó bispo máis pracenteira a visita ó pobo.
Na reutoral non había ningún cuartiño de eses onde se meten os señoritos a face-la volta, que é escusado decir, e foron entre o cura i o sancristán i arranxaron nun canto da casa un tabolete cun buraco ó xeito, e no piso ficeron outro buraco mesmo en frente do tabolete. Dispoixas dependuraron do teito unhas colchas axeitadas de maneira que facían un cuartiño isolado das olladas da xente. Cando romataron, o sancristán lembrouse de unha cousa e díxotle ó cura:
—A min pérceme que eiqui falta algo.
—E ló qui-é, hó?
—Pois, a Sua Ilustrísima acostumará, digo eu, a limpar o aquél; pois, a xente de tal, seica fai así cando acaba de facer a volta.
—Home..., non sei que che diga. Cando eu estudei non se esti­laba eso; pero ós meus compañeíros téñolle ouvido algo sobor de eso de se limpar ó acabar de facer esa cousa. O caso é que non sei se lie ponamos ahí uis papéis, un paño, ou non sei qué-..
—Osté non ten dito que Sua Ilustrísima ten un criado pra cada cousa? Pois eu pensó que tamén ha de ter un criado pra que lie faga ese mester.
Quedaron un pouco calados e dispoixas dixo o cura:
—Mira; polo sí ou polo non, irnos facer unha cousa: Cando vena Sua Ilustrísima tu colles o plumeiro da eirexa, aquél do cabo longo, que empregamos pra barrer as tearañas do teito, i estáste por eiqui, e cando vexas que Sua Ilustrísima se mete no cuartiño que lie arran-xamos, vas á cuadra, e cando comprendas que acabou de facer a volta límpaselle o aquél co plumeiro,
Veu o bispo e, craro, coma nalgunhas cousas é coma a demáis xente, cando acabou de xantar, achichou co cura e meteuse detrás das colchas. O cura fíxolle un aceno ó sancristán, i éste foi e baixou

pra a cuadra armado do plumeiro na espera de que lie chegase o momento de facer o que o cura lie mandara. Mentres ouvíu, plafl..., plaf!, estivo quedo, mais cando lie pareceu que xa non caía nada, barreu co plumeiro alí onde lie parecía que o bispo tina posto o que nos sabemos. O bispo sentíu aquelas cóxecas i escapou co traseiro e púxose a mirar que sería aquelo. Craro, o sancristán coidou que volvía a por o aquél porque non lie quedaba ben limpo e, tris-trás!, pintoulle uis bigotes coma os de un gato.
3. O CURA I O BISPO QUE DUHMTRON XUNTOS :
O cura dun lugar tina unha ama muí guapa, que lia envexaban alguis dos compañeiros; os cuais urdiron de acúsalo ó Siñor Bispo, pra ver se Ha facían botar fora i algún de iles a podía arrecadar pra sí.
O Bispo, coma He toca, tratou de enteirarse da verdade e pescu-dou antre os curas de por elí arredore. Unhos falaban dun xeito i autros de outro. De maneira que o Bispo pensou que pra facer xus-ticia a direitas o millor que facía, era il ala e ver se sacaba algo en limpo,
Chegou de sutaco, unha noitiña, á casa do cura do contó, facén-dolle ver que iba máis adiante; pro, coma o pillara a noite, que lie pregaba que lie dése pousada hastra o día seguinte.
Ben; agardaron a que a ama fixese a ceia e namentras tanto o Bispo sacoulle a conversa sobor déla, facéndolle ver que estaba es­posto as murmuraciois da xente cu aquela moza tan bonita na reu-toral e que o millor que facía era bótala fora, pra, esi, pecharlle a boca ó mundo.
O crego defendeuse ben decindo que, percísamente, se tina aquela ama era polo guapa qui era, pois, xustamente, canto máis guapas son as mulleres máis perseguidas se vein polos homes, e se el a liña na casa era facendo unha obra de caridade, alonxándoa dos peligros e das tentaciois. A máis de que a sua mai lia encomendara cando morrera. JE seguíu decindo cousas mentres o Bispo o deixou; quen, en cabo, deuse por convencido da boa fe do cura.
Dispois da ceia díxolle o cura ó Bispo que, coma na casa non había máis que a duas camas, nunha durmía a ama i eles os dous
! Muí «mellante ó contó núm. ISO do libro "Coritos da provincia de Lugo", pro máis loriga a versión víanesa. na que se lncruie a resposla que o bispo lie deu ó crego.

tiñan que durmir na outra. Deitáronse c durmiron ben, dun tirón bastra pola mañán eediño, que charaou o cabreiro pra que botasen a res. Entón, o cura diulle us azoutiños no cu ó Bispo, ó tempo
que decía:
—Xefa, muUer. Érguete e vai botar a res, que chamou o cabreiro. O Bispo deu meia volta pra o outro lado, decindo:
--Ou, aue ruin durmir tes, Manoelal Xa cho teño dito moitas veces!
4. O CURA I O XASTRE 3
Era unha muller casada que andaba co cura do lugar e cun xastre de outro pobo. O home era un Xanciño, que non vía máis ca polos olios da muller, facía todo o que ela Ue mandaba e iba pra onde ela quería. Agora que, esí e todo, víase en cada apreta...
Un día foi o cura pra onde ela. O marido fora de viaxe (porque ela o mandara), i o xastre tina muto que facer. De xeito que, coma pensaban que tiñan tempo de sobra, fixeron unha boa merenda, co-mérona i adivertíronse todo o que puderon.
Mais, aconteceu que morreu un home nun pobo preto, párente do xastre, ó que lie mandaron recado do que pasara. E cueso, de camino, aporveitou pra visitar a muller do contó. Chegou á casa da amiga e petou de un xeito convenido. Ela estivo por non abrir, coma que non estaba na casa; pero lembrouse de que o xastre sempre lie levaba unha lambonada, e díxolle ó crego:
—Métase áscape nesa arca, que vou a ver quén é.
O cura meteuse na arca, entre os touciños í os untos, agardando que o xastre se marchase; mais, cuas presas, deixou un cacho da sotaina fora. O xastre decatouse do caso e sin que a muller se dése conta, coma quen non quer, deulle volta onha sartén cheía de grasa que había a carón do lume i empricipiou a berrán
—Auga, auga...! Auga, que arde a casal
Estonces, dixo a muller;
—Por quen máis queiras bótame esta arca fora,
O xastre levantou a arca por un canto c botouna ó roullón pola escaleira abaixo, herrando:
—Ai, que xa pegou o lume nela...! Vouna a botar ó rigueíro pra
' Véxase unha versión de Iste contó en "Orntos da provincia de Lugo" (número 151), onde ten o tido de O Cura, o Xastre e a muller.
No libro "Terra, de Meltde" (Vicente Risco e outros) eísiste unha versión diste contó, co número 7. no ojue, ademáis, aparece o elemento do alentó eheirante.

L8
LAUREANO PRIETO
que se apague, e pumba!, tirou cua arca ó rigueiro, onde por poucas
se afoga o cura, pero que estivo ben catadíño, pra que a xente non
tivese que decir.
De all pra diante fuxía da dita muller, coma se fora o demo. Un
día alcontráronse nun camino, lonxe da xente i ela perguntouHe: —Señor cura, tan esquecida me ten? I el respondeulle: —Nin me esquecio, nin me esquecerei; pro mentras viva o xastre,
ala non volverei.
5. AS MERENDAS DO CURA *
Unha vez eran un cura i-on sancristán que se levaban mui ben. O cura tina un destral mui grande, que lio traballaba o sancristán dinde sempre; de cando ambos a dous eran mozos e inda iste últe-mo estaba solteiro. Casouse o sancristán; o cura foille padrino da boda e dos fulos. Comían e bebían xuntos; mais, había cousas...
Cando se vendía unba cabeza de facenda, o cura sempre He facía unha doa, xa fosen cartos, unha lambonada pra a dona do sancris­tán ou algún fato pra os rapaces, Boeno, por isa banda marchaban ben as cousas. Agora ben, na casa do sancristán, co gallo das axudas do crego, facíase unha mata de tres por eos coma tres bois. O san­cristán comía touciño todo o ano, e so mentes nun día de festa lie tocaba un anaco de mondongo ou de xamón. O sancristán tina unha ducia de pitas i a rauller solasmentes lie puna ovos na Páscoa ou na sega da herba.
O sancristán tina un muiño e botou conta que eli podía ir axu-dando a barriga, se se daba maña e xeito. Furtaba un ovo de cando en cando, dispoixas xa se estreveu de dous en dous; e máis tarde os que lie podía botar ás goupas; inda que a muller se queixaba de que cada vez punan menos as pitas. Craro, pra aderezar os ovos percisaba aceite. Pra iso tamén había romédeo. A lámpeda daba pra lumear e máis pra fritir os ovos.
Maist co aceite, non podía acontecer o das pitas. A aceiteira da eirexa non podía minguar coma a postura das pitas. Esi que, o crego, velou ó sancristán hastra que soubo fixamente a sorte do aceite, Entón o cura percurou ter unha conversa cuel, pra ver se He tiraba a costume que collera. Dixolle:
• Correspóndete co contó número 157 de "Contos da provincia de Lugo", inda
que o couto vi ai íes é máis longo e ben mais axeítado.


que se apague, e pumba!, tirou cua arca ó rigueiro, onde por poucas
se afoga o cura, pero que estivo ben catadíño, pra que a xente non
tivese que decir.
De all pra diante fuxía da dita muller, coma se fora o demo. Un
día alcontráronse nun camino, lonxe da xente i ela perguntouHe: —Señor cura, tan esquecida me ten? I el respondeulle: —Nin me esquecio, nin me esquecerei; pro mentras viva o xastre,
ala non volverei.
5. AS MERENDAS DO CURA *
Unha vez eran un cura i-on sancristán que se levaban mui ben. O cura tina un destral mui grande, que lio traballaba o sancristán dinde sempre; de cando ambos a dous eran mozos e inda iste últe-mo estaba solteiro. Casouse o sancristán; o cura foille padrino da boda e dos fulos. Comían e bebían xuntos; mais, había cousas...
Cando se vendía unba cabeza de facenda, o cura sempre He facía unha doa, xa fosen cartos, unha lambonada pra a dona do sancris­tán ou algún fato pra os rapaces, Boeno, por isa banda marchaban ben as cousas. Agora ben, na casa do sancristán, co gallo das axudas do crego, facíase unha mata de tres por eos coma tres bois. O san­cristán comía touciño todo o ano, e so mentes nun día de festa lie tocaba un anaco de mondongo ou de xamón. O sancristán tina unha ducia de pitas i a rauller solasmentes lie puna ovos na Páscoa ou na sega da herba.
O sancristán tina un muiño e botou conta que eli podía ir axu-dando a barriga, se se daba maña e xeito. Furtaba un ovo de cando en cando, dispoixas xa se estreveu de dous en dous; e máis tarde os que lie podía botar ás goupas; inda que a muller se queixaba de que cada vez punan menos as pitas. Craro, pra aderezar os ovos percisaba aceite. Pra iso tamén había romédeo. A lámpeda daba pra lumear e máis pra fritir os ovos.
Maist co aceite, non podía acontecer o das pitas. A aceiteira da eirexa non podía minguar coma a postura das pitas. Esi que, o crego, velou ó sancristán hastra que soubo fixamente a sorte do aceite, Entón o cura percurou ter unha conversa cuel, pra ver se He tiraba a costume que collera. Dixolle:
• Correspóndete co contó número 157 de "Contos da provincia de Lugo", inda
que o couto vi ai íes é máis longo e ben mais axeítado.


CONTOS DE CREtiOS
19
—jEu non sei que diaño pasa co aceite, cada vez rende menos. Mingua na lámpeda e mingua na aceiteira.
—Xa eu me teño pola conta, Elle que está ben misturado i arde máis á presa,
—Ca! Iste non ten mistura de ningunha eras. Sempre merco do millor.
—Entón sónlle as curuxas, Siñor Abade. Hai unha mau de elas...
Visto que por ahí non o podía entrar, o cura aporveitou que chegara o preceuto e díxoUe ó sancristán:
—Mira... Venen poucos compañeiros á Confesión, esí que pensei que te podo ir confesando a ti, i é o que levamos adiantado.
—Eu... Tina que He ir rachar un cañoto á muller, pra que ase o cabirto.
—Anda, anda, que acabamos nun intre.
Pasou o cura pra drento do confesonario e perguntoulle ó san­cristán :
—Sancristán..., quén zuga o aceite da lámpeda?
O sancristán non quería argallar; quería facer unha confesión ben feíta; non sabía coma iba sair do apuro, cando se se lie ocurrfu pintar o xordo.
—Non se ouve nada, Siñor Abade.
O abade berrou máis:
—Quén zuga o aceite da lámpeda. sancristán?
—Non se ouve nada, Siñor Abade. Pase vostede pra eiqui e xa verá.
Trocaron de siteo, i entón perguntou o sancristán:
—Quén come os xamois dos meus porcos, Siñor Abade?
—Quei? Berra máis.
—Quén come os ovos das miñas pitas?
—-Pois eche certo. Non se ouve nada. Bótame ti a mín a auso-lución polos pecados que eu teña; que eu tamén cha boto a ti polo gallo do aceite.
6. O CURA I O XANCrÑO 3
O cura anduvo enredando cua iama e tantas e tantas voltas lie deu que a sacou de aumento. Puxose a pensar cómo iba de facer pra que a xente non se enterrase do contó, e véuselle á mámorea un tal
Mui semellante a iste contó eisíste outro en "Parroquia de Velie" (Cuevlllas, Vicente F. Hermida e X_ Lorenxo).

20
LAUREANO PRIETO
Xanciño, que andaba á xeira e rabechaba por se casar. Chamouno cua escusa de que lie radiara uis cañotos e namentras o Xanciño suaba co seu traballo, o cura sacoulle a conversa do casamento, de-
cíndolle:
—O millor que tú facías era casarte. Así non andarías cua ca­misa líxosa i os pantalois esmelandrados, como os tras oxe,
—Eu casaba, casaba... O caso era alcontrar con quen facelo.
—Cua miña ama. Inda hai un pouco, estaba mirando pra ti e decindo que eras muí bon mozo. Eu pensó que se tu lie dices algo ascape se casa contigo. Ela querte. I eu, tendo en conta os rnutos anos que botou na miña casa e que tu teis vido a trabaUar sempre que te percisei, botábavos as municiois de valde, non vos levaba nada por vos casar e iba vos atender os filloa que ela tuvese coma se foran meus.
0 Xanciño, que xa perderá as esperanzas de se casar e que to­teaba por ter muller, fixo máis rachas ca nunca co gallo de romatar axiña e ir a falar cua ama do cura. Boeno, falar, falar; quen falou foí o cura; pois o noso Xanciño chegou onda ela e empricipiou a atartañar de tal xeito i a tremer de tal maneira que o cura foi o que gobernou todo.
1 alquí empricipiaron os apuros do Xanciño, porque de alí pra diante non pegou olio co medo de que a ama do cura se lie volverá
atrás.
Por fin casouse o Xanciño e foi a vivir cua sua muller; mais o home viu que ela engordaba mui á presa i-enteimou en que xa an-duvera á tuna antes de se casar cuel. E pra saír de dúbedas foille a contar o caso ó cura.
—Esas son figuraciois tuas —respondeulle o cura—. É que líe das mui boa vida e cueso ten que engordar a forza. Pro ela ben cho merece. Hai que verte agora i antes de te casar. Estás gordo com-ón trollo, limpo, remendadiño... Eu non sei que máis queres.
Volveuse o Xan pra sua casa, i anque vía que á muller lie crecía a barriga, aue puna medo, el estaba todo contente, porque matinaba que engordaba cada vez máis polo ben que a cudiaba. Mais acon-teceu que cando menos o agardaba, achouse pai de un ha rapaza os tres meses de casado, E, craro, coma sempre que lie pasaba algunha cousa, foi onde o cura cuas queixas, decíndolle:
—Señor Cura, non hai máis ca tres meses que nos casamos i onte á noite naceu unha rapaza.
—Estáche boa, Xan. Tres meses...! Se xa hai nove que vos ca-

sastes. Escuta e verás que son nove: Abril i abhlete i autro que alí se mete, son tres; maio, maiolo i autro que ven logo, seis; San Juan, San Juanciño i o mes que naceu o menino, nove. Tú non veis como teño razón, ho!
Ten, señor, ten —respondeu o Xanciño—. É que eu non lie sei botar as contas tan ben coma osté.
I o Xanciño foise pra a sua casa conforme e contente cuas contas que lie botara o pai da filia da sua muller, que, coma tamén foi padrino da rapaza, o cura resultou a ser pai, padrino e compadre.

7. O ESPIRITO SANTO
Unha vez era o cura de un pobo que estaba dañado porque cada vez lie iba menos xente á misa. Non sabía que facer pra arrecadar os fregueses. Percuraba darse ben eos vecinos, cobrando pouco polos papéis que tina que despachar, funerais e boutizos. Iba ás casas a parolar eos vellos, non había persoa má que el non visitase, leván-dolle algunha naturría.. En fin, que facía todalas maneiras que se He acurrían pra atraguer a xente, mais a eirexa sempres estaba valuta.
Un día falou co sancristán das suas preocupaciois, decíndolle que xa non sabia de que meios se iba a valer pra encher a eirexa. Pe-díulle que lie axudase senón que se volvía tolo; e que se non daba cua maneira de chamar pola xente iba onde o bispo pra que o man­dase pra outra parroquia.
O sancristán queríalle muta ó cura porque era un home dado e mui bon, e cueso, aquela noite non pegou olio matinando na ma­neira de coma farían pra contentar ó cura... e pensou que dera cuela. A pola maná, en canto se ergueu foi onde o cura e díxolle:
—-Vostede inda ten aquela pombiña branca que pescara o meu gato, o Rabón, coma nos lie chamamos, porque ten o rabo zoretado, e que vostede levara pra lie curar a pata que He crebara?
—Eu teño. Por qué o dís?
—Pois mire; Vostede ha de predicar que tanto lie pedíu a Deus que fícese un milagre, pra aue a xente se arrepentise dos seus pe­cados, que un día se lie aparesceu decíndolle que pra que visen o seu poder i a sua xenerosidade. tal día i a tal hora iba a mandar que baixase ó altar o Esprito Santo na forma de unha pomba bran­ca... I eso é bon de facer. Non temos máis ca pechar a pomba na eirexa, cando non haxa naide, e bctarlle uis grauciños no altar. Osté

pónse ali, revestido, e coma a pomba é tan fagueira, i a máis, co gallo dos grauciños, ló se ha de acostumar a pousarse no altar en canto se traia á eirexa. Eu póñome na tribuna cuela e cando vostede lie diga á xente que vai a baixar o Esprito Santo, eu sóltoa e xa
está.
—Home... Home..,
—Non hai home que valia, cavafio! —dixo o sancristán—. Non Ue facemos daño a naide. E Deus ten que se aledar se vei a eirexa
cheia.
—Boeno... Boeno... Ala tu.
E como o dixeron así o ficeron. O sancristán levaba a pomba á tribuna; o cura botaba uís grauciños no altar i agardaba ali reves­tido a que a pombiña baixase. Cando virón que xa estaba acostu-mada, o cura pedricou o milagre que Deus lie prometerá facer: A baixada do Esprito Santo ó altar da eirexa, na figura de unha pomba branca.
Porpararon ben tódalas cousas i o cura díxolle ó sancristán:
—■Cando eu diga por tres veces hermanos míos, vaste á reutoral pola pomba. Eu seguirei co sermón hastra que venas. E cando eu diga: ¡Baixa, Esprito Santo, baixa!, soltas a pomba.
Boeno... O cura pedricou os sete pedricares. A eirexa estaba de xente que non cabía unha águila,.. Os homes suaban co medo ás penas do inferno... As mulleres choraban que metían dó... En fin, aquelo arripiaba a calquera. O cura pedricou e seguíu pedricando. porque o sancristán non daba vido. Xa non sabia de que f al are nin que decire. Pensou que, como aquelo estaba mui escuro non vía o sancristán, í estoncias, empricipiou a herrar ben alto:
—¡Baixa, Esprito Santo, baixa!
O Esprito Santo non baixaba. O cura pensou que o sancristán non oíra ben e volveu a berrar máis alto:
—¡Baixa, Esprito Santo, baixa!
O Esprito Santo non baixaba. O cura xa non sabía o que iba a facer; mais, por si es caso, volveu a berrar todo o que lie daban as gorxas:
— ¡Baixa, Esprito Santo, baixa!
Nesto ouviuse un trupelo mui grande ñas escaleiras da tribuna Era o sancristán que chegaba azazando, que cuásique non podía falar e que dixo:
—Señor Cura... deixe o sermón... que ó Esprito Santo... comeuno o Rabón.

(Tamén romata diste xeito;
—Señor Cura... dexe el relato que el Espíritu Santo comiólu el gatu.
Iste contó seguramentes foi traído ás térras de Viana polos Co­ritos, vaquenos de alzada que, ó chegar a primadeira, viñan de As­turias, de Oviedo con longas récoas de cabaleirías a pasar a antedita estazón do ano e mailo vran e parte do outono na Serra de Queixa, onde, a máis do cudiado do gando, adicábanse a faguer fontes de madeira. pratos, madronas... levando os cabalos i as eguas cargados de tais ouxetos.
Na Serra tiñan relaciois eos cabreiros do axunta mentó de Vila-riño de Conso, habendo entre uis i os outros o natural trasegó de cultura popular.)
8. CHUSCURRUCHÚS, SEÑOR CURA
Preto da reutoral vivía a Maruxiña, unha nena feituquiña coma hai poucas. A pola maná, pra ouvir millor cando tocaba o cabreiro pra botar a res, asomábase á fenestra da cu ciña ó mesmo tempo que o cura pasaba por didiante da casa da moeiña, camino da eirexa pra decir a misa, coma de cote.
Cando a Maruxiña espoliñou, o cura non quitaba os olios da fe­nestra e decíalle ó pasar:
—Chuscurruchús, menina.
—Bos días, Señor Cura — respostaba a Maruxiña, mui aducada-mente, coma lie ensinaran seus pais que había que facer.
—Tanto "chuscurruchús, menina", chocoulle á Maruxiña; quen lie dixo ó pai:
—'Mi pá. Cando á pola maná ó oasar o Señor Cura a decir a Misa, porque me dí: "Chuscurruchús. menina"?
—Ai, sí...! E qué máis che di?
—Onte tamén me perguntóu se estaba sola ou se estaban voste-des tamén.
—Vaia... Vaia.,. O Señor Cura non che ten bico de probé —dixo, falando cua Marica, a sua muller,
—Qué di, mi pá?
—Nada, filia, nada. Mira: Se maná o cura che di algunha cousa. como ten feito, tu amóstrate riseira cuel. Se che pergunta se estou eu na casa, dille que non; e se dí que quere asubir, dille que sí.

O pai da Marusiña tíña unha vaca parida, cun xato de catro meses. Aquela noite non o deíxou mamar, e pola maná...
Pra a casa da Maruxiña entrábase por un curro cuberto, e de alí asubíase por unha escaleira pra o estrado da casa. E mesmo ó lado da escaleira había un presebre, no que o pai da Maruxiña pren­día a vaca cando a muxía.
En canto a Maruxiña se asomou á fenestra o pai baixou pra o curro, onde esperou a ver o que pasaba. Pasou o cura e tuvo esta conversa cua Maruxiña:
—Chuscurruchús, menina.
—Chuscurruschús, Señor Cura,
—E teu pai onde vai?
—.Non lie sei, saíu.
—E tua mai tampuco está?
—Non, señor. Foi as berzas pra o caldo.
—E tú queres que asuba un pouquiños pra onde a ti?
—Se osté ten ese gusto, poque non ha de asubir.
—Pois, ala vou.
Non foi, non! Non pasou do curro! Eli estaba o pai da Maruxiña agardando. Botoulle as maus e, queiras que non queiras, espiuno, ato uno ó presebre e soltou o xato.
Pra o outro día, pra o outro e pra o outro, pasou o cura coxipe-lando e sin xiquera mirar pra a fenestra. A Maruxiña chocoulle que o cura, tan faladeiro, sempre, non He dixese nada, agora. E cueso díxolle ó pai:
—Mi pá. Agora o Señor Cura non me di nada cando estou na fenestra. Tan paroleiro como el era...
—Pois, mira... Coma era que el che decía?
—El decíame: "Chuscurruschús, menina".
—Pois, maná, dille tú: "Chuscurruschús, Señor Cura", a ver que che responde.
A Maruxiña fixo o que seu pai lie mandaba. Asomouse á fenestra á hora de costume. Tamén, coma de costume, pasou o cura; cuxi-pelando inda; cua cara enfurruñada e sin ollar pra riba. A Maruxiña lembrouse do que o seu pai lie díxera, i o ver que o cura pasaba si* lente, díxolle:
—Chuscurruschús, Sef Cura, i o cura respostoulle axiña:
—Que chuscurruscb «3, nín que demo!... Dille a teu pai que se quer criar becerras, nue vaia mercar vacas ó inferno!

9. CURA Á FORZA
25
Cando tina vínte anos orgaizamos unha cazata nos montes do Invernadeiro. Marchamos a durrair ala pra aporveitar millor o día seguinte e pra, seguindo o consello dos cazadores avezados, espleitar, postos cada un de nos, ó alboreiar. no cerritán dun lumbeiro, onde se acochaban as corzas, pra, esí, pódelas batir millor, e non andar perdendo o tempo de cabanco en cabanco sin saber se había caza ou non.
Non durmín en toda a noite. Cando escomenzou a alboreiar cada un de nos nos diriximos ó lugar de espleita que de antemau nos dixera o xefe da cazata. Levaba eJi un pouco. Xa albiscara duas cor­zas comendo nunha arroxa, cando se emprecipiou a formar unha neboeira pecha que acabou nunha auga miudiña, unha babuxeira que, inda parescendo que non chovía, áscape me puxo com-ón pito. Tratei de me xuntar eos outros, dirixíndome ó lugar onde pasáramos a noite, pro debínme trabucar que o caso foi que me cansei de dar voltas e máis voltas e non houbo maneira de dar eos compañeiros, non embargantes berrar por iles de cando en cando.
Comprendendo que se acabara a cazata, e que cada un se había de gobernare pra saír do síteo, coma millor se lie entendese, botei a andar a rota batida. Din dun camino, tirei pra diante e fun a dar, ala a meia tarde, ón pobiño miserento, onde tratei de me acubiliar. Leváronme á reutoral. Abríume a porta un cura noviño, que levaba pouco tempo no lugar. Máis bon que o pan, por certo!... Laiouse de me ver tan molladiño e tan friorento e dixome:
—Pasa, pasa pra drento. Bota leña ó lume que eu vou á percura de roupa pra te mudares. Esí non podes quedare, porque vas a coller un costado que te leva pra o outro mundo. Axiña voltou cunha so-taina vella, decindo:
—'Meu filio! Haí que se dar por satisfeito co que se ten á mau. Tes que poner ista sotaina. Outra cousa non haí. Na casa non hai naide, pois vivo eu soíño i eu voume a dar unha volta pola eirexa a mirar se a lámpeda está acesa. De modo que múdate eiquí na mesma cuciña, e dispoixas come unha cunea de caldiño ben quente, que, como verás, inda non o arretirei do lume. Eiquí tes a cunea i a culler.
Mudeime, comín duas cuneas de caldo i estiroleime no escaño, despois de estender, por onde puiden; a roupa que levaba, pra que
se enxugase. Xa cuáxique me durmía co calorciño lene do lume, cando ouvin chamar:
—Señor Cura, Señor Cura...
Coma non había máis xente na casa, erguínme de má gana e fun a ver quen era: Atopeime con dous mozos altos e fortes coma dous carballos. Un deles falou esí:
—Ten que vir a confesar a miña tía. —Eu... —resposteüle—. Mais non me deixou falare. —Osté. Quén vai a ser? Ande logo que quedaba ñas últemas. Eu dínme conta do trabucamento de aquela xentiña e quíxenlle espricar que anque vestía sotaina non era crego; mais iles non es-cutaron razois.
—O qui-é osté é un latrumán. Xa ten sona de preguiceiro, mais conosco non lie vai a valer!... Tire pra diante! 1 ergueu cara min unha cachapica com-ón estadullo de grosa.
—Non tiven máis romédeo ca ir autro lugarciño da raesraa pa­rroquia a confesar a probé velliña que xacía nun leito de cordas, enriba dun xerigón de pallas.
—Saín do enredo como puiden, pro inda non se me acabaran as interquenencias. Na porta estaban agardando tódalas vellas do pobo pra me decir que, posto que fora ó lugar había que andar unhas rogativas.
Xa non tratei de me escusar, polo que pudera acontecer. Eu xa ouvira algunhas rogativas e sabía como se facían e cueso empricipiei a nomar santos:
—San Pedro Mártir... —Roga por nos. —San Venerando.,. —Roga por nos.
Eu non sei como me acordei de tantos nomes de santos! Pero unha vez dixen alto o que estaba pensando, cantando as rogativas: —Pan pouco e patatas menos.
—Terroazos contra vos —respondeu a xente—, E cada un botou mau dun terrón; pero naquel intre chegamos ón rouso; e como iba didiante de todos, refucín a sotaina e botein a correr de cara a eirexa e non me atraparon hasta chegar alí. Saín o cura verdadeiro, espri-coulle o que pasara e quedaron todos conformes.


CONTOS Olí CHECOS
27
10. NON ERA X1XA, QUE ERA TOUCIÑO
Cando chegou o Preceuto a mai dun neno falou co cura pra que He perguntase ó pequeño se lie arroubaba xixas á mai, pois rendíalle pouco a carne i ela desconfiaba de que o filio lia levaba. E non era polo touciño que lie podía comer, senón que o que quería era tirarlle a costume de que se fose ás xixas as furtadelas.
Chegou o rapaz ó confesonario i o cura foille levando a conversa cara as merendas que os pastores levaban pra o monte cando iban cua facenda e díxolle:
—Eu, cando era coma tí, era un pecadento. Arroubáballe xixas á miña mai pra cómelas no monte. Inda hoxe me avergonzó do feito. Se cadra tú fas o mesmo.
—Non, señor, Eu nunca lie arroubo xixas á mai.
—Pensó ben, pois xa sabes que se calas un pecado, por pequeniño que seia, fas un pecado muto máis grande cando vas a comulgar.
—Non, non. Eu nunca lie arroubei xixa ningunha á miña mai.
Acabouse de confesar e saíu pra fora, onde o estaba agardando outro que tina as mesmas mañas, pra perguntarlle o que pasara.
—Saíu todo mui ben —díxo o rapaz que se acababa de confesar—-. Perguntoume se lie arroubaba xixas á miña mai, e como as xixas son o touciño cocido dixenlle que non... Agora que se me pergunta se lie arroubaba touciño..., estonces si me amóla!
11. DE NABUN SAPUN
Un cura acabado de saír do Seminario foi mandado pra o seu lugar, onde tina fama de ser mui listo. E, polo mesmo, tódolos ve­cinos tiñan mutas ganas de ouvilo pedricar.
Camino do seu lugar iba apuntando nunha libreta que levaba a tergo, aqueles aconteeimentos que lie parecían intresantes. Víu un sapo que fícera unha casa nun nabo i apuntou na libreta: De nabun sapun. Máis adiante víu un lobo que saltou un balado cun curdeiro na boca, que preiara alí preto, i-apuntou: De lobun lóborun e de saltun baladorun; añorun faucis es. Sacraficiu?i consumorun. Foi andando, i o pasar unha ponte víu mutos peixes i escribíu: De pon-tun peixen en acuan natarun. O beber nunha fonte esquecéuselle o capote i-apuntou: E bebín en fontún frescún e rescampín capote mea. Misera nobis,
De modo e de maneira que cando chegou ó lugar recibírono coma se fora o bispo. Botaron foguetes, repinicaron as campas, ficeron


23
LAUREANO PRIETO
ateos, esparexeron froles e ramallos polas rúas e toda a sentó o
a°ardou á entrada do pobo.
Chegaron á eirexa, rezaron un pouco, botoulle a benzon a todos e dispoixas botou mau da libreta e leu: De nabun sapun. De lobun loborun e de saltun baladorun; añorun jaucis es. Sacraficiun consu-morun. De pontun peixen en acuan notaron. E bebín en fontun frescun e rescampin capote mea. Mísera nobis. O acabar a leutura gardou a libreta; novamente colleu o hisope, bendeciu a xente con auga bendita, revolveuse cara o altar e dispoixas meteuse na sacris­tía. cun andar que nin o bispo o facía tan ben.
I a xente quedou decindo de aqueles latiis que el lera: _-Qué listo é!... Ben o decían...! Que ben empregou os cartos seu pai.J
12, qué lle oixo?
Un rapa de un lugar estudou pra cura. Tina fama de listo; por eso, cando acabou a carreña, toda a xente estaba desexando ouvilo pedricar. Esi que, o día que dixo a pirmeira misa estaba a igrexa
nh fi j 51
Cando deu volta pra pedricar, quedou a igrexa tan silente, que hastra se houbera sentido o voar das moscas, se tora de vrau. Es-purríuse ben, ergeu unha mau i empricipiou:
—De maneira que Ue dixo San Xoan a San Pedro. San Pedro a San Xoan... San Xoan a San Pedro, San Pedro a San Xoan... E seguíu cunha relatóla de Xais e de Pedros que non se vían asomos de que acabase. Pro un freigrés xa non aturou máis e perguntoulle:
—Qué He dixo, no, qué He dixo?
—Estoncias o cura respondeulle?
—Ai. no, se aueres sábelo vai a gastar os cartos; que tamén miña mai os gastou comigo pra que adeprendese!... Dóminus vobiscum.
E cuas mesmas volveuse cara o altar e seguíu decindo a misa.
13. HOXE CHOVE, PORQUE SÍ!
Un pobo, ala da serra, estaba muí Isolado, ademáis era muí pe-quenote. Por eso mesmo nunca houbera cura alí. Pro un vecino que fixo fertuna polo mundo adiante. mandou facer unha eirexa no lu­gar e pedíulle ó bispo que mandase un cura pra a nova parroquia.
O bispo esquirbíulle ó pedamio decindo que fose a falar cuel e que levase, máis, outros tres ou catro vecinos. Chegaron e o bispo

CONTOS DE CRECOS
2!)
faloulle de canto lie Uñan que agradecer ó donante da eirexa posto que no pobo facía muta falta un cura.
Estonces perguntoulle o pedarnio:
—E pra qué sirve un cura?
—Un cura... Un cura sirve pra vos levar ó ceio. Pra que vivandes en paz neste mundo e ganéis o outro.
—Boeno, i el é capaz de mandar chover cando nos faga falta auga?
—Home... Home... Eso... Pro un cura vello, que estaba á sua beira, e que conecía ben o mundo, cortoulle a conversa, decindo:
—'Non hai inconveñente. Se Sua Ilustrísima me manda a mín pra onde a vos, eu comprométome a que chova cando faga falta, sempre que tódolos vecinos vos ponáis de acordó,
Marchou o cura pra o lugar de que raíamos, e como era na pri-maveira e chovia de abondo naide lie pedíu cousa ningunha, tora de algunha confesión ou boutizo; mais cando chegou o vrau foron onde el uis cantos vecinos a decirlle que xa facía falta auga, que fixese o favor de mandar chover.
—Boeno —dixo o cura—; tocai ó concello a ver se tódolos veci­nos estáis de acordó en que chova.
Tocaron ó Concello, xuntáronse os vecinos i o cura falou así:
—Fulano e Mengano viñeron onde a mín pra que mandase cho­ver. Eu quero que vos me digáis se mando ou non. Queréis que chova maná?
—Non, non! —dixo un vecino—. Maná non me conven que chova porque eu teño oito carros de herba estrados e se chove maná mé­llase e bótase a perder.
—Boeno... Non estáis de acordó. Volveime a chamar cando todos esteiais de acordó. O trato foi de que eu iba mandar chover cando houbese acordó de todos. Eu non quero facer cousas que perxudiquen a ningún vecino. Cando o acordéis todos eu mandarei vir auga e i-auga.
De alí oís días volveuse a xuntar o Concello pra mandar chover porque talando uis eos outros estaban de acordó en que facía muta falta que chovese e non lie facía rovés a naide. Pro estonces, un ve-lüño, co que naide talara porque non tina onde se caír morto, dixo:
—Alá vos. A mín nin me vai nin me ven, nin quero ir en contra de ningún acordó do pobo, pro vos ben sabendes que eu teño as miñas esperenzas. E sei de sobra que nesta témpora nunca foi boa a i-auga.

3(J
LAUREANO PRIETO
Falaron e falaron sin pórse de acordó. I así falaron veces e veces sin se por de acordó; pois sempre había de haber un vecino a quen non lie conviña que chovese. Pasado tempo viu o cura que se pre­sentaban sinais de troncara e cueso foi e tocou ó Concello. I asi que axuntou os vecinos todos faloulle de este xeito:
—Hoxe chove porque sí! Hoxe chove porque quero eu que chova; porque vexo que vos conven; de modo e de maneira que non me venáis con disculpas. Chove i acabouse. E cueso choveu. E veu unha auga tan ben feitiña, que de alí pra diante defecaron que o cura mandase chover cando lie parecese.
14. O SAN SABESTIÁN
Ñas vísporas da íesta do pobo, o cura deuse polas contas de que a imaxe do San Sabestián, que era o Santo que se iba a festexar. estaba podre de afeito e non había maneira de pola ñas andas pra sácala na porcesión, e cueso foi e falou co carpinteiro do lugar pra que Ue ficera outro santo novo a toda a presa.
—O caso —dixo o carpinteiro— e que non teño madeira de xeito
pra facelo.
—E ló —respondeu o cura— o Portugués non serrara un amieiro
o ano pasado?
-^Serrara, mais fizo un Dresebre pra a burra, cua madeira.
—Pois vai e fala cuel. Cóntalle o afriuto en que nos achamos, e busca a maneira de te afacer cua madeira percisa pra facer o santo.
O carpinteiro marchou onde o portugués e chamou:
—Ai, Portugués!
—Quei?
—Teis que me vender un cacho do amieiro que serrache o ano pasado, pra facer un San Sabestán novo.
—Vendo porras! Ora vou tirar o pesebre da burra!,.. Nao, home,
-^Pro mira, ho! Tu non veis que se derramou o santo que había e se non se fai outro non podemos ter porcesión. -^Mais que non haxa! —.Pro home... —Vaite embora e non me venas a tirar da ideia. Olla que faso
unha! , ,
--O carpinteiro. 6 ver como se puna o Portugués, marchou onde
o cura a contarlle o que pasara,


CONTOS DE CREGOS
31
Boeno —respondeu o cura—. O que irnos facer e arroubarlle un pau que chegue pra facer o santo e volvémoslle outro de castiñeiro; i-así inda sai ganando, Nos temos que saír do afogo seia como seia.
E cueso foi o carpinteiro e velou o Portugués e foi i arrouboulle un pau mentres levou a burra a beber e púxolle outro no canto de aquél. O Portugués non se deu conta do feito; pero, no dia da festa, cando víu un santiño novo, deulle un palpito do que pasara e foi correndo a mirar se era verdai. Estonces botoulle un sermón ó santo de esta maneira:
Oh, ditoso San Sabestián! Do presebre da miña burra eres párente carnal, i os müagres que tú fagas bótollos ó meu pardal.
15. CANTAHLLAS Ó CURA
O cura dun lugar rifou unha vez cun home casado, i entre as cousas que lie dixo, chamoulle cornelán. O home perdooulle todo canto lie dixera, pero que lie chamase tal cousa pareceulle mui mal e foise a queixar onde a muller, que He respondeu:
—Non te incomodes nin te apures, que cando o colla ó xeito xa lias cantarei todas. E que a reuma que teño hoxe non me deixa maneiar, se non iba agora mesmo onda el e ibo por a parir.
—Levóte eu, muller, levóte eu. Levóte ás cabaliñas. Por eso non quedes sin lias decir. Anda, monta en mín.
E cueso, foi a muller e montou no home ás cabaliñas e marchou cuela á reutoral. Alí, a muller rifoulle ó cura de esta maneira:
—Oie, tú, rompedor das miñas mantas; pai dos meus fulos todos; comedor dos meus xamois e dos meus ovos todos; bebedor do meu vino e comedor dos meus polos; por qué lie chamache cornelán ó meu home? Cornelán sí o é, sempre foi e volvérao a ser. Xuro por mín e polo burro en que vin e no que hei de marchar, que inda nos irnos de volver a axuntar...
Estonces, o home non a deixou falar máis, decíndolle:
—Cala, muller, cala, xa lie chegan ben, que ben claras Has can-tache, coma el as queira entender. Anda, que te levo outra vez ás cabaliñas pra casa.
Montou a muller no home e cando iban andando dixo a muller:
—Agarda, agarda .. Mira que louxa máis boa pra facer a bica!


32
Miela e dama a mín, que eu a levare! pra que uon che pese a ti.
che doian os osos I
16 O CUBA 1 A LEBRE
' Tj„ha vez iba un eura de caza i atopou uis rapaces que Be di-^Tseñor Cura; vena acá que Ue irnos decir onde está unha lebre
acamada.
—Onde?... onde?
ó^ »Üe ^dorcarrpídicea, mise cheEando o iuear onde r¿SLl os rapaces. Os cais Cenaron a,1*K^»»
e cando lie pareceu, díxolle os cais:
Os^'que^daban aue o amo os mandase entrar, brincaron
Sude; de modoPe de maneira que aqueia lebre tux,a coma se a levara o demo.
"rS^ho-rr^/X. i os«, encima, enzurraUe os
cais... Pois, vaia agora detras déla.
17, SEÑOR CURA...
Unha vez era un sancristán que se casara cunha muller mui Eoapa que Ue gmtaba muto 6 cura. El acurriuselle facerlle as M f eTera das que non fuxían, pero estorbáballe o sancnstan que non
**£* Teto líe^dr^carun vecino que 6 decir da xente^nl Turban acomodado. Falaron de il e díxoile o cura o
SanCrEtaporque non te vas tú pra as Américas? Eres traballador, inda sabü algo de letras e se teis algo de sorte tamén pode, * gobernado Caducar a familea e libraos filias de ^"J™ __Osté ben fala. I onde teño os cartas pra o pasaxe.


l. qUe 6 andariie na «J-j-«** --g£ -"^ ^rca^P°rsan^o,^rto. pois — ,„e saeaio
"% -- -IT iTSíS -'áW *a ca-^Z ST* e„ oiio *ja Ei,uí „o„ ¿a, ««s,£. eam.no:
i é vestirte a ti de santo e porte no altar nas veces ae
-^Señor Cura, eu... _ , aoures Inda
pra que non haxa porces.on, i-ali, drento da eirexa n ese haberá que facer o que oste manda.
e dar mutas esmolas pra Ue mercar un gw mirou pra el. A multer coneceuno ediio a berros.
^r» rtpmo leve o santo e quen cho puxo ahil... Se ese e santo, ¿M¿ m a -ntos no mundo; sendn ,ue o digan as m,nM "osleias que sempre mas trai medias esmagadas.
20 0 ACEITE DA LÁMFEDA
' un raná que Ue axudaba á misa ó cura do lugar, sempre tevaba allada, pio Q pequeno^i habiüdade do pequeno;
SSS^£~«S!W-.ver que rataba íacend°
•"!°S^ ^ £*£*. « <* *•»** o aeeite da iam-


CON'TÜS DE CREGOS
35
peda, pois non rende nada i eu penso que calquera molla pan no aceite... E fai un furto mui grande, pois arrouba cousa qui é do Noso Señor.
O rapaz dixo que sí, que xa faría por saber quén era. E n-uis dias non faltou aceite; pro como o pan sabía millor mollado qu-a seco, logo volveu ás mañas de costume, E pra gobernar o conto di-xolle ó cura:
—Naide arrouba o aceite. Sonlle os muricegos. Onte á noite, cando vostede me mandou a mirar se estaba a lámpeda acesa, estaban tres ou catro zugando no aceite,
—Serán serán... Hai alguén máis, tamén; pois onte vin eu unhas faragullas de pan na lámpeda; i eu penso que os muricegos non son. Boeno, xa encargarei a quen eu sei. Hei de saber a verdai.
O rapá seguíu zugando no aceite con muto xeitiño, os pirmeiros días; dispoixas esqueceuse do que He ciixera o cura e volveu ás an-dadas. Estonces díxolle o cura:
—Así que eres tú o que leva o aceite da lámpeda, eh! —Non, señor... Eu, non, señor.
—Vas a pór a Virxe por mentirosa... Tú sábelo que dices? O pequeno, collido así, de sutaco. non soupo que decir. El ben sabía que a Virxe era de pau; pro tamén sabía que, polo que con-taba o cura, era mui milagreira. Calou, púxose rubio hastra as ore-Uas e seguíu limpando no altar, que era o que facia.
Pro dicen que a raposa antes perde o rabo que as mañas, e de este rapaz podíase decir o mesmo. Pasou uis dias sin mollar o pan no aceite, mais foi perdendo o medo, e que se lle acurríu, porque o que urden os rapaces non o urde o demo, antes de zugar no aceite tapáballe a cabeza á Virxe cun pano e despois mollaba o pan. Craro, o cura notou a falta do aceite outra vez e volveulle a decir: —Non zugues no aceite da lámpeda, Pepiño; que a mín xa me volveron a decir que te viran mollando o pan nel.
—A Virxe seica non llo diría —respondeu o Pepiño.
—A Virxe, non. Díxomo o Neno Xesús que ten a Virxe nos brazos.
Pra o outro día, cando chegou a hora da merenda, cuáxique fixo
aceio de mollar o pan, pro lembráronselle a Virxe e máis o Neno.
Levantou a cabeza de cara eles e pareceulle que o meniño da Virxe
estaba mirando pra elt i estonces díxolle:
—Qué miras tú, ollos de rato? Cómocho seco i esfaragullado,



30
LAUREANO PRÍETO
21. PADRE, QUE O QUEIMAIí! *
Houbo unha Misión nun lugar, e resulta que lle regalaron un queixo ón flaire cando entraba no confesonario e foi e meteuno pra
drento. , .
Entre os que se foron a confesar, foi un rapa que era mais traste que o mesmo trasgo e que avramplou co queixo na pirmeira emposta,
O flaire foi confesando ó rapá polos Mandamentos, e cando che-gou ó sétimo, perguntoulle:
—Tú arroubache algunha cousa?
—Non, padre —respondeulle o rapaz.
_Ora miro ben; porque arroubar é deixar ir a facenda a facer daño* arroubar é ir ás cereixas i as mazás; arroubar é atopar unha cousa e non volverlla ó seu dono... Tú, se fixeche algunha cousa de éstas, ou semellante, dimo, que eu non te podio descubrir anque me queimen.
Estonces o rapaz díxolle ó flaire:
—Pois, mire, padre; eu acábolle de arroubar o queixo que oste tiña gardado no confesonario —respondeu o rapaz. E cuas mesmas botou a andar eirexa adiante, cara á porta, co queixo debaixo do
brazo.
O flaire botou fora do confesonario, berrando: —Ladrón!... Trai pra acá o queixo. O rapaz non deixou de fuxir ó tempo que decía: -jCale padre, cale!... Que o queimani
22. AS MAÑAS DO CURA
Xa sabeis o dito: "Sol madrugador. moza ventaneira e cura sa-nabrés..., Dios me libre de todos tres". I acórdovos o dito porque vos vou falar de un cura sanabrés que estivo na nosa parroquia. Sabias todas...! Era com-on allo porreteiro. Cando chegou, trouxo a sotaina i-o libro do rezo; cando maTchou levou tres carros carrega-dos. E na carteira el o sabería, qu-a naide Ue contaba as suas cousas,
Era mui simpático. mui faladeiro. Parolaba cos vellos, cos meni-ños, cos mozos; collía canto lle daban, pro el somentes daba as hor'as. Eso sí, hai que decilo: non tiña xiquera un defeuto. Traba-llador coma ninguén. Tiña a misa io rosario cando millor lle con-viña á xente; a pesares de que lle gustaba muto a caza, qui era no que invertía o tempo que lle sobraba das suas obligaciois.
É mul semeüsmte ó conto número 166 de "Contos Ua provincia de Lugo".
CONTOS DE CRECOS
¿7
Iba de caza co Tíu Matías, un home alto e forte com-on rebolo, mui lambrán, ruín iabrego e pior cazador. Cando mataban unha lebre partíana ó medio ou comiana na casa de un de eles, coma era costume entre os cazadores do lugar. A pirmeira que mataron, comérona na casa do Tíu Matias, 0 home mandouna aporparar con allo e pemento, que estaba que se lambían os dedos. Comeron lebre hastra que lle chegaban cos dedos. Beberon viño deica pórse un tan-tichiño ledos. Comeron un arroz con leite...
A outra lebre que mataron, guisárona na casa do cura. Mandou-lle á ama oue a aderezara con muto pemento picante, ó que os sa-nabreses están mui acostumados. O Tíu Matías suaba cada vez que engulía un bocado, pro iba botando pra baixo. E non houbo máis qu-a lebre. O Tíu Matías non sei se comeu máis bágoas ou máis lebre. Non paraba de asoplar e de xemer; pra que un castelán se rise de un galego... antes morrer. Aquela noite deulle tal ciscañeira ó Tíu Matías, que anduvo cuas cirolas na mau hastra a pola mañá. Amañeceu amarelo coma a cera e non se tiña máis que arrimado ás paredes.
Noutra ocasión foron de caza a lonxe. Deulle muta sede e mar-charon ón pobo que estaba a!í, preto. Mercaron un neto de viño i o cura, coma o Tiu Matías era máis vello, por eso de ter unha pouca aquela cos máis vellos, díxolle que bebese pírmeiro. O Tíu Matías puxo a xarra no bico i empinou de tal xeito que cando a baixou podiase debrocar que non se vertia pingada; pro, coma se inda ti-vera viño deulla ó cura. Levouna á boca i-o decatarse de que estaba valeira dixo:
—Tío Matías...
—Foille pra remollar a lebre que comín na sua casa,
23. O SANCRISTAN I O CARNEIRO
Unha vez era un cura que facia a festa do lugar. Unha amiga que tiña, quedáralle en mandar un carneiro, facéndolle ver ó seu home que se perdera; mais, deuse o caso de que lle deu por parir onha vaca que tiñan, e cueso a muller non pudo facer o prometido porque o home non saíu da cuadra en toda a noite. Así que, pra o outro día, ó verse o cura sin carne que Ue pór ós compañeiros, cha-mou polo sancristán e díxolle:
—'Mira: Ben sabes que eu i a Marica temos as nosas cousas. Boeno, pois fixemos o trato de que me iba a dar un carneiro para

38
I.AUREANO PRIETO
a festa, pro non mo pudo traer. Mentres a xente está na misa, vaite alá e traino, que ela hallo de facer perdido ó home i o conto háse de gobernar ben.
Marchou alá o sancristán i andivo detrás do carneiro, e coma non era capaz de collelo, botou mau de un fungueiro pra lle dar cuel na cabeza, mais atrancóuselle un marrau didiante i apañou tal golpe na cabeza que quedou seco. O sancristán colleu o marrau, le-vouno á reutoral e dinde a tribuna díxolle cantando:
—Carneirorun non haberun. Marranorun finitis es. Dígame que guisorun facemus nós.
O cura respondeulle, cantando tamén:
—Marranorun bona carnis es. Con allorun e pimentorun guiso-run pra ego e máis tres. Dona marranorun manifesta es: Carnei-rorun non podemus, marranorun lobatis manducorun a sua homen diseratun ela.
24. O AIUNO DA BE3TA
Foise a confesar un rapaz, que xa era galíotíño, i o cura con-fesouno polos Mandamentos. ó chegar o sesto perguntoulle:
—E das rapazas qué me contas? Teiste metido cu-algunha no
monte?
—Eu, non, señor.
—Conta a verdá. Xa sabes que hai oue confesar os pecados todos.
—Non, señor. Non me metín con ninguén.
—E dixéchelle algunha picardía?
—Non, señor, tampouco,
—Boeno, pois mira; imos quedar un pouquiño os dous caladiños, pra que teñas vagar de pensar calquer pecado que teñas.
Quedou o rapaz pensando que o que debía de ser pecado era que unha vez que a i-ama do cura iba asubindo pola escaleira miroulle pra as pernas porque as tiña mui bonitas. E díxollo ó cura: Cando se acabou de confesar dixo o cura:
—Boeno, todo pasa ben, menos eso de mirar pra as pernas que dixeche. En penitencia vas a estar tres días n-aíunas.
O pirmeiro día aue pasou o rapaz sin comer inda foi índo, pero ó segundo xa lle andaban as cousas ó redor e puxérase de un xenio que mordía, Pra se espalecer un pouco marchou pra o monte. Alí víu a besta do cura atada nun prado que lindaba cun nabal do pai


CONTOS DE CREGOS
39
do rapaz. A besta derrizaba pola corda i estiraba o pescozo todo o que podía pra ver se podía comer unha berceira do nabal.
Sin pensalo máis, botoulle mau á besta e foina a meter nun mui-ño vello que habia raui lonxe do lugar, zarrapechouMe a porta e marchou.
O cura volveuse louco buscando a besta de un lado pra outro. Deu parte ós guardias por se lla arroubaran os xitanos, pensou que lla comeran os lobos, que estramontara... E foi pasando unha so-mana. Ó cabo de ese tempo foi o rapaz onde o crego e díxolle:
—Se quer, vaia a buscar a besta ó muiño da Fraga, que ali lle está.
—E ló, a ti quén cho dixo?
—Non mo dixo naide, que a metín eu.
—Qué a metiche tú...? Por qué fixeche eso?
—Pra que aiunase. Eu tiven que aíunar tres días por mirar pra as pernas da sua ama, pois a besta ademáis de mirar pra as miñas berzas inda me as quería comer. Así que merecia máis penitencia, pois eu por mirar pra as pernas non llas comía.
25. MIÑA CULPA, MIÑA CULPA
A don Gurmesindo axudáballe á misa a i-ama que tiña, xa que os días soltos nin tle iba o sancristán nin outra xente. Pero, acon-teceu que a ama atopouse má i el non Ue frixía perder os catro reás da misa. Non sabia que facer. Nesto víu pasar un rapaz e chamou:
—Xanciño, ven eiqui,
—E ló, qué me quer?
—Verás, ho... Se me axudases a dicir a misa, dábache unha ca-dela. A señora Carme está na cama, e coma tí eres tan agudo pensei que me podías axudar.
—Eu, mui ben non lle sei...
—Boeno, anque non sepias todo é o raesmo.
—Certamente eu, Señor Abade... De boa gana faría por ganar a cadela, mais...
—En qué quedamos? Un tantichiño sábelo, ou non?
—Un tantichiño pode que sepia,
—Pois, vamos. Axúdame a revestir.
Revestiuse o cura. Foron ó altar. Decía o cura unha cousa. O rapá respondía:
—Miña culpa, miña culpa...

II)
LAUREANQ PEUETO
Volvía o cura a decir outra cousa. O rapá volvia a responder:
—Miña culpa, miña culpa...
Xa iba a misa media dita i o cura xa daba a peseta por ganada, cando algo lle dixo por drento que aquelo non iba coma iba de ir, que os cartos non se debian de ganar esi. Estonces botou mau á faltriqueira, sacou unha cadela e diulla o rapá, decindo;
—Toma, toma... Toma e vaite. Non volvas a decir, "miña culpa", que a culpa non é tua que é miña.
26. ÓNDE ESTÁ DEUS
O Toniño era o rapá máis listo da parroquia. Tódolos días que o cura tiña os cataqueses alá aparecía o Toniño cua cariña mui ben lavada i a roupiña mui limpa. pra Ue respostar a cantas perguntas lle fixera o cura. II era o que acadaba todas as cadelas que daba o cura a quen mülor lle respondese. Tiña gana de collelo nunha, non por nada, se non pra Ue poder dar a cadela a calquera outro, mais o Toniño sempre tiña a resposta na punta da léngoa. Un día per-guntoulle a todos cousas sobre Deus, e de súpeto díxolle ó Toniño:
—Deus está no forno de teu pai?
—Non, siñor.
—Craro —dixo o cura con moita sorna—, queimariase naquelas labaredas. Verdai que Deus :on está no forno de teu pai, Toniño?
—Non está, non, siñor.
—Ai, Toniño, que te pillei,,.l
Mais o Toniño respostou, cu-aquela cara de pillabán con que
nasceu:
—Ai cura que te amolei. Meu pai non ten forno nin trazas de el.
27. O CURA I O OALO
No meu lugar habia unha muller que sólo pensaba en pasalo ben, comer bois bocados, vestir do millor i andar de festa en festa. Agora que por muto que pensaba en coma iba de facer pra levar a vlda que desexaba, non atinaba cua maneira de conseguilo.
Unha día contoulle as suas cavilaciois a unha comadre que tiña. A comadre respondeulle:
__Pois máis ó xeito non podia vir. Mire... Como osté sabe, meu
sobriño cantou Misa fai pouco tempo. Onte mesmo me esquirbíu di-cindo que Ue busque unha boa ama. Boeno... Veu que nin pinta-parada. No intre de recibir a carta xa pensei n-osté: ben posta.


CONTOS OE CREGOS
41
limpa, boa cuciñeira... tal coma el a percisa. Así que xa vei que se Ue porpara a ocasión de mudar de vida. Se quer, esquirbimosUe dí-cindo que sí. Verá que contenta vai a estar cuel!... Coma boa persoa non se acha outra no mundo.
A muller do conto víu o Ceio aberto, c mentres non chegou a resposta do curiña, non pegou oUo. E se pechaba os ollos non era máis que pra soñar con galos guisados, cuncas de chiculate, roscois, vestidos bonítos...
Chegou a resposta de que fose canto antes t alá se marchou a muller tola de contenta a facer de ama de cura, pero saíulle a Pas-coa a viernes. O curiña aquel levaba conta hastra da últema cadela que se gastaba e, inda máis, chegaba a contar os garabanzos que se footaban na ola, de cote. De mercarlle vestidos, nin falar. El non Uos mercaba e como non podía afoscar unha cadela... En canto a comer, inda que era un lambe-culleres, gustábaUe pasalo ben: Polos guisados, roscois i autros piperetes. Pra i-ama: Caldo e pan, e tou-ciño, cando o había.
Coma non podía gobernar o corpo, nin por drento, ni por fora, aquela vida non Ue frexía i estoncias detreminou de se marchar. Pro marchábase de mala gana sin Ue facer ó cura unha ben sonada, que se Ue lembrase toda a vida. Ló se Ue presentou a ocasión.
Mandoulle estofar un galo. Porparouno ben, como ela sabía, mais, antes de pórllo na mesa, rabonoulle unha pata e papouna. E como se non se dera conta de que Ue faltaba, presentoullo ó cura sin Ue decir nada. O cura calou, comeu o galo, pero tal como era, non Uas cocía o corpo quedarse calado, sin Uas decir á i ama, e cueso chamou por ela e díxolle:
—O galo que me puxeche ó mediodía non estaba enteiro.
—Non, señor, non. Xa Ue dixen que era capón.
—Boeno.., Tu ben me entendes,
—Non entendo, non. Coma non fale máis craro...
—Tu ben sabes que Ue faltaba unha zanca.
—Qué Ue faltaba unha zanca!... Eu ben vin cando Ua estaba co-mendo.
—Unha, sí que lla comín: Pro i a outra?
—Cál outra?
—Tu amólasme!... Ou vasme facer creer que os galos tein unha pata namáis.
—Pois, é craro que tein unha namáis. Se non veña eiqui e verá coma eiquí hai un galo cunha pata sola.


v¿
LAUREANO PHIETO
Saiu o cura, i efeutivamente, viu un galo que estaba diante da casa, pousado nunha pata, pois tiña a outra escondida entre as pru-mas da barriga, por mor do fríu. Pro foi o cura i oxoulle, e cueso o galo pousou a outra pata no chau, pra poder fuxír mülor. Eston-ces, o cura, cheio de razón, dixolle á i-ama:
—Viche como tein duas patas!
—Pois oxáralle osté ó que comeu, xa veria coma tamén estendia a outra.
28. o cura r o cabreiho
Unha vez era un cabreiro que non sabía outra cousa máis qu-a cudiar da res; mais cando chegou o tempo do preceuto, coma bon cristiano que era, foi á dexamina da Doutrina, non cua intención de que o crego lle perguntase, senón, máis ben, cua aquela de ade-prender pra facer unha boa confesión.
Estivo alí, escutando hastra que o cura pasou pola sua beira, que lle dixo:
—Home, eres tu! E sabes muta doutrina?
—Señor Cura, a mín naide ma insinou.
—E non sabes, xiquera, o padrenuestro?
—Non señor, naide mo insinou; a min somente me insinaron a cudiar da res.
—Boeno homel... Pois eres ben burro.
Entón retmcou o cabreiro:
—A que non sabe vostede cántos dentes ten unha ovella.
—Home! Cómo queres que eu o sepia? Eso nono estudiei!
—Tampouco eu estudiei o padrenuestro!.. Por eso nono sei.
__Boeno —dixo o crego—; tú adeprende o padrenuestro que eu
adeprenderei o dos dentes da ovella.
Aquela mesma noute, o crego foi onda unha muller que andivera mutos anos gardando as ovellas e con muto desimulo adeprendeu o que o cabreiro lle perguntara,
Aquela noute houbo desamina. como lle tocaba, i alá volveu o noso cabreiro. En canto o víu o crego perguntoulle:
—Adeprendiche o padrenuestro?
—Non señor; non tiven tempo. E vostede sabe cántos dentes ten a ovella?
—IKome, craro!... Ten oito!

ONTOS DE CREGOS
■VA
—E ónde?... Na queixada de arriba, ou na de abaixo? —Boeno, boeno —dixo o cura—. Pódeste confesar que inda sabes máis doutrina qu-a mín.
29. A VACA DO CURA
Unha vez perdéuselle unha vaca ón cura, e foise a meter na casa de un matrimoño mui probe, que tiña un fillo pequeno. Coma non tiñan que comer, mataron a vaca e comérona. I-ó rapaz, díxéronlle que non lle dixese nada a naide, pero coma aos rapaces basta que se lle diga que se calen pra que máis pronto conten as cousas, an-daba cantando pola calle:
— A vaca do cura de Celeirós comémoslla nós.
Oiuno o cura e dixolle: —Rapaz, tu que dices. O rapaz volveu a cantar;
— A vaca do cura de Celeirós comémoslla nós.
—Boeno —dixo o cura—, toma estas cadelas e mañá cuando eu estea pedricando e diga: "Niño, dí lo que sabes", tú contesta eso,
—O rapaz díxolle que sí ao cura, pero pra o outro día, cuando o cura dixo:
—Niño, dí lo que sabes. O rapaz contestou:
— A miña mai, zalairóa,
ten un rapaz do señor cura; non-o sábe meu pai, e sabémolo nós.
Estonces o cura, dixo:
—Orates frates. Non hai que lle dar crédito aos rapaces.
(Manuel Fernández, 62 años, Fornelos de Filloás)

H
I.AUREANO PRIET0
30. O SAN L0URENZ0
Un cura de un pueblo, no que se facía a festa de San Lourenzo anduvo xuntando cuartos pra mercar outro santo novo, pero resulta que entre el i-o sancristán gastaron os cuartos en viño, e cuando chegou a festa nin encargaran o santo nin cousa parecida.
—-I-agora coma imos a facer —dixo o crego.
—I-eu que sei —respondeu o sancristán.
Estuveron pensando no asunto, e dixo o cura:
—Pois míra; o zapateiro parécese muto ao santo. O millor que facemos é falar cuel a ver se acerta de facer el de santo, mañá, e despois xa gobernarémo-lo conto coma müior podíamos. E cueso foi o sancristán a falar co zapateiro, ofrecéronlle pagarlle ben, i-aceitou o trato. Despois arranxáronlle un vestido parecído ao do santo, e deron a conta por feita.
Agora que coma os rapaces son pior que o demo e non hai cousa da que eles non se enteren, tuveron noticias do asunto dous de eles e pra o outro día, cuando tuveron a porcesión foron i-arrimáronse ás andas en que iba o zapateiro, levando un de eles un canelo cheo de moscas cairas i-o outro un canelo cheio de avésporas. Anduveron a porcesión, e todo foi ben hasta o momento de poxar o santo; es-tonces o rapaz que levaba as moscas cairas levantoulle o pantalón ao zapateiro e botoulle as moscas pola perna arriba. O zapateiro foise resistindo hasta que as moscas lle chegaron entre as nalgas. pero estonces fixéronlle tantas cosquillas que principiou a sacudi-Ia perna, e cueso as mulleres decían:
—Ai, señor cura, que se cai o santo.
—Non cai non; deixai que eu i-o sancristán teremos conta de el; que naide se arrime, que vós non sabejs andar cu-estas cousas.
Foron e meteron o santo pra drento. i-o cuxa emprincipiou a pe-dricar, e decía:
—Meus feligreses: Trouxemos un santiño novo, tan ben feito, que mesmamente parece de carne e óso. Éste inda nos ha facer máis milagros que o outro...
Mentres o cura estaba pedricando, foí o rapaz das avésporas i-abriu o canelo e botoullas ao santo, nun momento que o cura estaba de-cindo:
—...miraille ben, mesmo parece que se está movendo.
E naquei intre, ceibáranse nel as avésporas i-o zapateiro non pudo menos de sacudilas; estonces decían as mulleres:
—I-e verdai que se move, i-e verdai. Éste sí é santo e non o outro!

CONTOS DE CREGOS
45
31. TU, TRAXO?
Unha vez eran dous rapaces que loron cuas ovellas. No monte puxéronse a enredar e non miiaron pra a facenda nin se lembraron dela hastra a noute. Cando se deron pola conta non sabían ónde iba nin qué eamiño collera. E cueso tiñan medo que Ue pegasen ó chegar á casa.
—E que imos facer agora —dixo un de eles.
—Eu non volvo máis pra casa — respondeu o outro—, porque eu sei como é meu pai, e sei que en canto chegue dame unha tunda que me deixa derreiado pra toda a vida.
—Tampouco eu volvo, pois meu pai non é millor que o teu.
—Escuta, vámonos meter na eirexa esta noite.
—Pois xa está. A porta pequena é boa de abrir, i alí estamos ó cuberto.
Conque marcharon os dous camiño da eirexa, abriron a porta cunha navalla, metéronse drento i-andiveron escachouzando por alí adiante, Atoparon uis ovos no peto das ánimas, e na sancristía acha-ron unha bandexa vella. E como na lámpeda había aceite acordaron fritir os ovos.
—Pois mira —dixo un deles—, mentres frites os ovos eu vou á miña casa, que sei por onde hei de entrar sin que me sintan i hei de traier pan pra comer cueles.
O rapaz que quedou na eirexa axiña fritíu os ovos e coma estaba desacougado porque o compañeiro tardaba muto, arrimouse á porta da eirexa pra escutar se viña. Quen veu, foi o sancristán que iba a tocar as oraciois, coma tiña de costume tódalas noites ó empardecer. Sentiuno o rapaz; cuidou que era o outro e no seu desacougo non se parou a mirar quen era, e berroulle:
—Tú, tralo?
O sancristán o ouvir aquela voz botou a fuxir, cuidando que eran as ánimas e foi onde o crego, decindo:
—Señor abade... Señor abade.. andan as ántmas na eirexa. Veña alá.
O cura tíñalle muto medo esas cousas. Tamén estaba coxo da reuma. E puxo esta escusa pra non ir, decindo:
-^Non podio ir. Tú ben sabes que no me deixa andar esta reuma.
—Ten que vir. ú mülor é unha almiña que ven a pedir algo i hai que arrequirila.

46
LAUREANO PRIETO
O cura, por unha banda ben comprendía que debía de ir; mais pola outra, coma tiña tanto medo, dixo, novamente:
—Se non me podio maneiar!
—Levo eu ás cabaliñas —dixo o sancristán. I alá marchou co cura ó lombo.
Como o rapaz que fora a buscar o pan inda non volvera, o que quedara agardando estaba máis desacougado qu-a cando fora o san-cristán, antias; así que en canto sentíu ruido, berrou:
—Tú, tralo ou nonl
Estoncias o sancristán arrebolou co cura i escapou; pro éste, coxo e todo chegou máis pronto a casa por un arrodeio que o sancristán por un atallo.
32, A IAUGA DE ABRIL
Unha vez foi un galeguiño a Madriz. Anduvo de eiquí pra elí, vendo o que pasaba, hastra que foi dar diante do pazo do Bispo, mesmamente cando ü iba a montar nun coche tirado por catro ca-balos, que estaba diante da porta. O Bispo, que tiña mui bó himor, e que se porcatou de que o galego estaba a mirar pra o coche cua boca aberta, pensou rirse de il e dixolle:
—:Seica che gusta o coche, verdai?
—Gústame o coche e tamén me gusta a riatola de cabalos.
—Va que non lle botas conta do que val todo.
—Boto, boto, si señor... Vale máis, en Galicia, un día de abril, que os cabalos, o coche e quen vai nil.
33. A MORTE DO CREGO
Unha vez era unha rapariga que cando soñaba unha cousa sem-pre saía certa, sobre todo se se trataba de mortes.
Soñou que iba a morrer ela ó cabo de un mes; pasado tm mes sua mai, e ó pasar outro mes iba a morrer seu pai.
Efeutivamente. ó cabo dun mes morreu ela, de elí ón mes, sua mai. Vistas as cousas o pai da raparíga vendeu todo canto tiña, di-cindo pra sí:
—iPois xa que vou a morrer teño que me aporveitar da vida, Non hei deixar nada pra os sobriños.
Marchou polo mundo adiante. Botouíle conta ós cartos que fixera da venda do que tiña e foi gastando de xeito que lle chegaran hasta o día en que pensaba que tiña que morrer. Foi tirando..., foi tíran

CONTOS DE CRECOS
47
do... Chegou o día en que pensaba que tiña que morrer e non mo-rreu. Botou conta do tempo pasado, por se se equivocara, e salíulle ben. Pasou outro día; tuvo fame e non lle quedou máis remédeo qu-a botarse a pidir. Pasaron máis días; pasou un mes... Foille pa-sando o medo de morrer e decidíu de volver á sua aldea a ver que pasaba por elí. Perguntou que novas había e dixéronile:
—Pois mira: Despois das dJsgracias que ti tuveche, ó mes xusto de morrer a tua muller, quen morreu foi o señor Abade,
■—O señor Abade...! Vaia, vaia...! O señor Abade...! A miña mu-ller...! O señor Abade...! Quen-o soupera...! Non houbera vendido o que tiña.
34. A AMA DO CREGO
Dous estudantes de crego fixéronse mui amigos no Saminario. Non tiñan segredos un pra o outro, repartíanse o que Ues mandaban das suas casas; en fin, xuráranse amistade pra sempre. Un de iles seguíu a carreira, o outro plantou, mais seguían esquirbíndose e con-tándose todas as suas cousas. Pasaron tempos, e acabou a carreira o que quedara no Saminario. Marchouse pr-ón pobo da serra e de alí esquirbiulle ó amigo convidándoo a que fora a velo. O outro foi cando pudo. Atopou ó crego forte e gordo coma lle cumpre a un abade, nunha boa casa, e cunha ama que mesmamente tiraba os sentidos de guapa que era. Claro, cu-aquela amistade que había entre os dous falaron de mutas cousas, e na conversa fíxolle o paisano ista pergunta ó crego:
—la ama, qué?
—Qué, de qué? Non te entendo.
—E que tí non queres entender, polo que vexo; pois tu contá-basme no Saminario que cando saliras, íbaste botar unha ama... Xustamente coma a que tes.
—-De iso nin falar. Cando un é novo fai mutas contas que, des-pois, dáse conta de que non-as pode facer. Tú non miras coma é a casa? Ten duas habitaciois, pra os criados ás que hai que entrar polo outro lado da casa. Isto conócese que xa o fixeron adrede pra que non houbese murmuraciois. Nada, de estas cousas nin unha palabra máis.
O paisano, que ben sabía con quen falaba, non quedou conven-cido, e o día que marchou, dísde que a ama fixo as camas, colleu a sartén e meteua na cama do crego.


Pasado algún tempo atopáronse novamente i o crego pergun-toulle:
—Ónde me metiche a sartón? Tí escondíchea antes de te ir.
—A sartén?, pillabán. Conque cua ama nada... E tú eres o que me iba eontar todo.
LAUREANO PRIETO